Memesinde kitlesi olan veya kitle olduğundan şüphe edilen bir hastanın incelenmesi, birinci basamak sağlık hizmetleri veren kuruluş ve muayenehanelerde sık karşılaşılan bir sorundur. Her vakanın, meme kanserini de atlamadan kapsamlı olarak incelenmesi gerekir. Meme kanserinde erken tanı, kanser nedeni ile ölümleri azaltmak açısından en önemli faktör olduğundan; kitlenin kanser olabileceği ihtimalinin de göz önünde tutulduğu kapsamlı bir incelemenin ne kadar önemli olduğu tartışılmaz.

   Memede Görülen Kitlelerin Tipleri 

 ? Kist: Çoğunlukla menopoz öncesi kadınlarda görülür. Yüzeyi düz ve hareketli meme kitlelerinin % 15 ini oluştururlar. Ultrasonda içleri sıvı dolu olarak görülür.

 ? Fibroadenom: Meme kitlelerinin % 34 ünü oluştururlar, yüzeyi düz olarak hissedilen lastik kıvamında yapılardır. 30 yaş civarı daha sık rastlanır. Ultrasonografik incelemede büyük kalsifikasyonlara rastlanır. 

 ? Karsinom: Görülme sıklığı yaşın ilerlemesiyle birlikte artar, ailesel kanserler daha erken yaşlarda ortaya çıkar. Yüzeyleri düzensiz, çıkıntılı, ultrasonografik incelemede küçük kalsifikasyonlar gösteren kitlelerdir.

   Genel olarak, memede tespit edilen kitlenin üçlü değerlendirme ile kapsamlı olarak incelenmesi gerekir.

 ? Klinik muayene
 ? Radyolojik inceleme
 ? Patolojik inceleme 

   Klinik Değerlendirme
   Genel özelliklerin yanında aşağıdaki özellikleri de kapsayan bir öykü alınmalı ve değerlendirme ona göre yapılmalıdır.

 ? Kitlenin süresi ve özellikleri
 ? Kitlenin büyüklüğünde ya da özelliklerinde menstrüasyonla ilişkili değişiklikler var mı ? Örn. Kitlenin daha hassas ya da daha sert olduğunu hissetme
 ? Hastada ya da ailesinde daha önce geçirilmiş meme kanseri ve diğer kanserlere ( özellikle over ) ilişkin öykü; annesinde meme kanseri ortaya çıkmış 30 yaşındaki bir kadında oluşan bir kitle çok daha fazla kuşku uyandırıcıdır.
 ? Meme ucundan akıntı gelmesi ya da memenin şeklinde bozulma.

Muayene
   Klinik muayene ile, meme kanseri vakalarının % 85 i ve meme kanseri olmayan vakaların % 80 i belirlenir.Muayenede yalnızca başvuru nedeni olan kitle değil, başka kitleler de araştırılarak, memenin görünüm ve kıvamı özellikle incelenir. Koltuk altı ve köprücük kemiğinin hemen üst kısmındaki çukur, ele gelen lenf bezi olup olmadığı açısından incelenmelidir. Diğer meme ve koltuk altı da dikkatle muayene edilmelidir.

Bir hasta genellikle menopoz öncesi dönemde yumrulu yapıda memelerle başvurduğunda, muayene zor olabilir, yumrulu yapı asimetrik olabilir ve aynı zamanda farklı karekterde diğer bir kitle de bulunabilir. Kuşku olduğunda, daha kapsamlı inceleme yapılmalıdır. Daha genç hastalarda bile, tek başına klinik değerlendirme, bir kitlenin iyi huylu ya da kötü huylu olduğuna karar vermek için yeterli değildir. Bu nedenle, görüntüleme incelemeleri ve sitolojik (hücresel) değerlendirme yapılması gerekir.